Wszechświat stanowił zaledwie 5% swojego obecnego rozmiaru. Wciąż „dorastała”. Minęło 670 milionów lat. I tam coś ogromnego zaczęło świecić. Bilion słońc. Jaśniejsze niż wszystkie gwiazdy w galaktyce razem wzięte.
W końcu to zobaczyliśmy.
Aby go znaleźć, naukowcy wykorzystali teleskop Euclid wystrzelony w 2023 roku przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA). Odkryli trzydzieści jeden układów kwazarów z czarnymi dziurami zasilającymi je z wczesnego Wszechświata. Jeden z nich jest najstarszym, jaki kiedykolwiek odnotowano. Odpoczynek? Po prostu ogromny haczyk. Wcześniej znalezienie dziesięciu tak odległych obiektów zajęło astronomom dziesięć lat. Euklides zrobił trzy razy więcej w ciągu jednego roku.
Kwazary są chaotyczne. W rzeczywistości są agresywni. Występują, gdy supermasywna czarna dziura pochłania materię. Gaz, pył, wszystko to obraca się w dysku akrecyjnym. Grawitacja go ściska. Tarcie wzrasta. Materia świeci tak jasno, że przyćmiewa samą galaktykę. Znalezienie ich z takich odległości to jak zauważenie iskry w huraganie. A może latarnia morska. Ich światło miesza się z gwiazdami tła. Łatwo to przegapić.
Dlatego to odkrycie ma znaczenie. Od dziesięcioleci zastanawialiśmy się: w jaki sposób supermasywne czarne dziury stają się tak ciężkie tak szybko? Teraz mamy dane. Nie tylko domysły.
Daming Yang, lider zespołu z Uniwersytetu w Lejdzie, nazwał je skarbami z początków wszechświata. Przestudiowanie ich wyjaśni tajemnicę. Ale naprawdę? Teraz jest po prostu szybsza praca.
Główną nagrodą nie są tylko najgłośniejsze głosy w pomieszczeniu. Euclid wychwytywał także cichsze szepty. Wcześniej widzieliśmy tylko najjaśniejsze. Teraz możemy uznać kwazary za populację. Nie odosobnione przypadki. Wzór.
Dwanaście z nich powstało około 770 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Dwóch było starszych. Dużo starszy. EUCL J1729, ale są długie nazwy, ta druga też to EUCL J125. Znajdowali się w odległości 13 miliardów lat świetlnych. Istniał, gdy czasy były młode. To odkrycie ponad dwukrotnie zwiększa liczbę naszych starożytnych silników.
„To duży krok w zrozumieniu… na bardziej podstawowym poziomie”.
Antonio La Marca z ESA powiedział, że w końcu mamy spis ludności. Nie tylko kilka jasnych źródeł. Ankieta.
Istniały w epoce rejonizacji. W okresie, kiedy skończyły się ciemne wieki. Fotony mogły wreszcie swobodnie podróżować. 680 milionów – 1,1 miliarda lat. W zasadzie światła były włączone. Te trzydzieści jeden obiektów pozwala nam zajrzeć do wnętrza tego przejścia.
Valeria Pettorino nazywała je wehikułami czasu. Rzadkie rzeczy. Pokazują, jak powstały pierwsze galaktyki. Co jest dziwne, skoro wszechświat składa się głównie z niewidzialnej materii. Ciemna materia. Ciemna energia. Misją Euclida jest sporządzenie mapy tego „mrocznego wszechświata” poprzez znalezienie tego, co pozostało. Wyraźny obraz. Widzenie w podczerwieni. Kosmiczny widok.
Mamy spis. Teleskop wykonał ciężką pracę. Ale co zrobić z tymi wszystkimi wczesnymi danymi? Patrzymy na ekran i myślimy.
„Są interesujące same w sobie” – stwierdził Pettorino.
Może. Może następny będzie jaśniejszy.
