Een recente studie heeft een potentiële doorbraak blootgelegd in de strijd om de honingbijpopulaties te redden. Onderzoekers hebben ontdekt dat een specifieke populatie hybride honingbijen in Zuid-Californië een natuurlijke, genetische verdediging bezit tegen de mijt Varroa destructor – een parasiet die lange tijd een van de grootste bedreigingen voor de mondiale bijengezondheid is geweest.
De bedreiging: waarom varroamijten belangrijk zijn
De Varroamijt is meer dan alleen hinderlijk; het is een verwoestende parasiet die zich richt op het dikke lichaam van de honingbij. In biologische termen is het vetlichaam een multifunctioneel orgaan dat ongeveer hetzelfde werkt als de menselijke lever, pancreas en immuunsysteem samen.
Door zich met dit weefsel te voeden, veroorzaken mijten een waterval van schade:
– Immuunonderdrukking: Ze verzwakken het vermogen van de bij om ziekten te bestrijden.
– Fysieke achteruitgang: Ze verminderen het lichaamsgewicht en verkorten de levensduur van de bij.
– Virale overdracht: De mijten fungeren als vectoren en injecteren dodelijke ziekteverwekkers, zoals het misvormde vleugelvirus en het acute bijenverlammingsvirus, rechtstreeks in de bloedbaan van de bij.
Decennia lang hebben imkers zwaar vertrouwd op chemische behandelingen om deze plagen onder controle te houden. Er bestaat echter een groeiende bezorgdheid dat deze chemicaliën in de loop van de tijd hun effectiviteit kunnen verliezen, waardoor kolonies kwetsbaar worden.
De ontdekking: natuurlijke weerstand in hybride populaties
Het onderzoek, geleid door Genesis Chong-Echavez en professor Boris Baer van de Universiteit van Californië, was bedoeld om anekdotische rapporten van imkers te onderzoeken die beweerden dat Californische bijen leken te overleven met veel minder chemische ingrepen.
Tussen 2019 en 2022 volgde het team 236 honingbijkolonies in Zuid-Californië. Deze bijen vormen een unieke genetische mix, bestaande uit afstammingslijnen uit West-Europa, Oost-Europa, het Midden-Oosten en Afrika. De bevindingen waren opvallend:
- Lagere mijtenbelasting: Kolonies onder leiding van lokaal gekweekte Californische hybride koninginnen hadden gemiddeld 68% minder Varroamijten dan kolonies onder leiding van standaard commerciële koninginnen.
- Verminderde chemische afhankelijkheid: Deze hybride kolonies hadden vijf keer minder kans om de kritische mijtdrempels te bereiken die een chemische behandeling vereisen.
Een biologisch voordeel vanaf de geboorte
Om te bepalen of deze weerstand aangeleerd gedrag was of iets diepers, voerden onderzoekers laboratoriumexperimenten uit met zich ontwikkelende larven. Omdat Varroamijten de broedcellen moeten binnendringen om zich voort te planten, hielden de onderzoekers bij hoe aangetrokken de mijten waren tot verschillende soorten larven.
Uit de resultaten bleek dat de mijten aanzienlijk minder aangetrokken werden door de larven van de Californische hybride bijen, vooral in de periode van zeven dagen – het stadium waarin mijten doorgaans proberen binnen te dringen.
“Wat mij het meest verbaasde was dat de verschillen zelfs in het larvenstadium opdoken”, merkte Chong-Echavez op. “Dit suggereert dat het resistentiemechanisme dieper kan gaan dan welk gedrag dan ook en mogelijk genetisch in de bijen zelf is ingebouwd.”
Dit onderscheid is cruciaal. Als de weerstand gedragsmatig is, kunnen bijen worden getraind of geselecteerd op basis van hun gedrag. Als de resistentie echter tijdens het larvale stadium genetisch gecodeerd is, opent dit de deur naar het fokken van veerkrachtiger bijenbestanden die biologisch uitgerust zijn om zichzelf te verdedigen vanaf het moment dat ze zich ontwikkelen.
Waarom dit belangrijk is voor de toekomst
Nu de mondiale bestuiverspopulaties te maken krijgen met toenemende druk als gevolg van de klimaatverandering en het verlies van leefgebied, is het vinden van duurzame, niet-chemische manieren om parasieten te bestrijden essentieel. Deze studie suggereert dat het ‘geheim’ van de bescherming van onze belangrijkste landbouwbestuivers mogelijk ligt in de genetische diversiteit van hybride populaties.
Door deze natuurlijke genetische afweer te begrijpen en mogelijk te benutten, kunnen wetenschappers en imkers mogelijk de afhankelijkheid van de industrie van chemicaliën verminderen en robuustere, zelfvoorzienende honingbijkolonies bouwen.
