Joseph Rotblat veranderde in 1944 de loop van zijn leven.
Hij werkte aan het Manhattan Project in Los Alamos, New Mexico. Het doel was simpel: de eerste atoombommen bouwen voordat de nazi’s dat deden. Er stond veel op het spel. Hoog risico. En voor Rotblat was het gevaarlijkste deel niet de straling. Het was het besef dat de dreiging waartegen hij racete niet bestond.
Nazi-Duitsland bouwde geen atoombom.
Rotblat stopte onmiddellijk met het project. Hij keerde terug naar Groot-Brittannië. Hij liep weg van het wapen dat een tijdperk definieerde.
De meeste natuurkundigen die aan de bom werkten, bleven. Ze bleven omdat het werk baanbrekend was. Ze bleven vanwege het prestige, de financiering en de enorme omvang van de uitdaging. Rotblat vertrok omdat de morele berekening was veranderd. De vijand bevond zich niet meer aan de overkant van de oceaan. De vijand was het potentieel voor mondiale vernietiging door welke natie dan ook.
Dit was geen moment van zwakte. Het was het begin van een levenslange campagne tegen kernwapens.
Een natuurkundediploma dat tot vrede leidde
Rotblats pad naar Los Alamos begon in Warschau. Hij werd geboren in 1908, studeerde aan de Vrije Universiteit van Polen en later aan de Universiteit van Warschau, waar hij in 1938 promoveerde in de natuurkunde. De oorlog in Europa ontwrichtte alles. In 1939 had hij een fellowship verworven aan de Universiteit van Liverpool in Engeland.
Hij bleef daar tot 1944.
Toen hij naar Los Alamos verhuisde, maakte hij deel uit van een enorme, geheime onderneming. Maar zijn vertrek datzelfde jaar zette hem op een ander traject. Na de oorlog keerde hij niet meer terug naar de kernfysica. Hij stapte over naar de medische natuurkunde. In 1950 werd hij professor aan het St. Bartholomew’s Hospital Medical College van de Universiteit van Londen.
Hij bracht tientallen jaren door met het toepassen van natuurkunde op de geneeskunde. Maar de schaduw van 1944 verliet hem nooit.
Het Russell-Einstein-manifest
In 1955 was de wereld in de greep van de Koude Oorlog. De nucleaire arsenalen groeiden. De dreiging van wederzijdse vernietiging was niet langer theoretisch. Het was beleid.
Een handvol vooraanstaande wetenschappers ondertekende een manifest geschreven door filosoof Bertrand Russell. Albert Einstein was een van hen, hoewel hij weken later stierf. Het document bekritiseerde de proliferatie van kernwapens. Het waarschuwde dat de wetenschap een instrument had gecreëerd dat een einde zou kunnen maken aan de menselijke beschaving.
Rotblat was een van die handtekeningen.
Dat manifest bestond niet alleen uit woorden. Het leidde rechtstreeks tot de Pugwash-conferenties over wetenschap en wereldaangelegenheden. De conferentie is vernoemd naar Pugwash, Nova Scotia, de thuisbasis van industrieel Cyrus Eaton, die de eerste bijeenkomst financierde.
De oprichtingsvergadering vond plaats in 1957.
Het bracht wetenschappers uit rivaliserende landen samen. Concreet creëerde het een ruimte voor Amerikaanse en Sovjet-wetenschappers om te praten als hun regeringen dat weigerden. Dit was geen diplomatieke top. Er waren geen politici. Gewoon onderzoekers die de fysica van vernietiging begrepen en deze wilden voorkomen.
Leidt de aanval
Rotblat was niet alleen aanwezig. Hij leidde.
Hij werd een van de oprichters van de Pugwash-conferenties in 1957. Van 1957 tot 1973 was hij secretaris-generaal. Later was hij president van 1988 tot 1997.
De organisatie zocht naar oplossingen voor de nationale ontwikkeling en
