Dwadzieścia tysięcy.
To jest wstępna liczba. Przerażająca liczba jak na tydzień pogody, ale Europa właśnie przeżyła ten koszmar. Od 22 do 28 czerwca 2026 r. temperatury ustanowiły nowy rekord i zaczęło przybywać ciał. Christopher Callaghan z Uniwersytetu Indiana szacuje, że liczba ofiar śmiertelnych wynosi od 17 000 do 25 000, ze szczególnym uwzględnieniem tego ponurego środka.
Układ jest specyficzny, bolesny i rozczarowujący:
- Francja: 5210 zgonów
- Niemcy: 4543
- Hiszpania: 3163
- Włochy: 2709
- Wielka Brytania: 862
Liczb tych nie uzyskuje się z oficjalnych rejestrów, ale poprzez modelowanie. Zespół Callaghana przeanalizował szczyty temperatur i porównał je z danymi dotyczącymi nadmiernej śmiertelności na całym kontynencie. Ustalili korelację między ciepłem a śmiertelnością, a następnie zastosowali tę soczewkę do określonego tygodnia. Wynik wskazuje na katastrofę znacznie większą, niż uznawano wówczas za oficjalne obliczenia.
Pamiętacie, jak szef Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus wspomniał o „tylko” 1300 dodatkowych zgonów na koniec czerwca? Opierał się na niekompletnych danych. Ministerstwo zdrowia Francji zgłosiło prawie 1000 dodatkowych zgonów między 24 a 26 czerwca, ale jego system komputerowy rejestruje tylko część rzeczywistości. Pomija większość zgonów w domu i ledwo obejmuje placówki opieki długoterminowej. System rejestruje 80% zgonów w szpitalach, resztę nie liczy się.
Dlaczego więc warto zaufać modelowi, a nie raportom z terenu?
Gorączka rzadko jest wymieniona w akcie zgonu. Serce zatrzymuje się. W dokumencie napisano: „niewydolność serca”. Nie jest napisane „45°C w lipcu”. Modele takie jak Callaghan szukają sygnału w szumie. Zadają pytanie: biorąc pod uwagę temperaturę, o ile więcej osób powinno umrzeć powyżej normalnej wartości wyjściowej? Tak wychodzi liczba 20 396 osób.
Ale poczekaj. A co jeśli się myli?
Dann Mitchell z Uniwersytetu w Bristolu uważa, że dwadzieścia tysięcy osób w ciągu tygodnia nadwyręża zaufanie do granic wytrzymałości. „Wydaje się, że to dużo” – mówi, żądając zobaczenia wewnętrznej logiki modelu, zanim się zgodzi. Są tu niuanse, które modele czasami wygładzają.
Marcin Walkowiak z Uniwersytetu Poznańskiego sugeruje, że Callaghan opierał się na przestarzałych krzywych podatności. Wykorzystał dane z lat 2015–2019. Dekada mija szybko w kontekście adaptacji. Więcej klimatyzatorów. Lepsza świadomość. Ludzie dzisiaj nie są tacy sami jak dziesięć lat temu. Walkowiak dokonał przybliżonych obliczeń, biorąc pod uwagę te zmiany, i doszedł do liczby około 15 000 zgonów.
Callaghan się z tym nie zgadza. „Nie mamy mocnych dowodów na to, że te relacje uległy radykalnej zmianie” – mówi. Dla niego fizyka ciepła i biologia pozostają takie same, bez względu na rok. Twierdzi, że proste statystyki pomijają niewidzialne śmierci – te, które zdarzają się w domu, w cichej ciemności – podczas gdy jego sieć statystyczna oddaje szerszą prawdę.
Walkowiak dodaje kolejny niuans. Czas. Upał na początku lata jest gorszy niż pod koniec lata. W sierpniu najsłabsi z nas często już nie żyją. Teoria „wyczerpanej puli wrażliwych” oznacza, że wczesne uderzenia mają silniejszy wpływ. Callaghan nie wziął tej wagi pod uwagę.
A co z opóźnionymi konsekwencjami? Mitchell zwraca uwagę, że modele śledzą natychmiastowe załamania. Nie śledzą powolnego pogarszania się sytuacji: gwałtownych wzrostów przemocy domowej spowodowanej stresem cieplnym, narastającej tygodniami niewydolności nerek, samobójstw. Uszkodzenia pozostają. To zmienia się w czasie.
„Adaptacja nie nadąża za ryzykiem.”
Raquel Nunez z Uniwersytetu w Warwick widzi las, a nie drzewa. Tak, debata na temat 15 000 czy 20 000 jest ważna. Ale przesłanie jest już krystalicznie jasne. Upał jest obecnie najbardziej śmiercionośnym zjawiskiem pogodowym. Większości tych zgonów można zapobiec. Mamy prognozy. Znamy ryzyko. Brakuje nam mechanizmów – standardów mieszkaniowych, protokołów zdrowotnych, sieci transportowych – które faktycznie chronią ludzi, gdy liczby się pojawią.
Model można regulować. Ostateczna liczba może być niższa lub wyższa.
Ale luka pomiędzy wiedzą o zbliżającym się niebezpieczeństwie a umiejętnością ratowania życia? Praktycznie nie spadła.
