Do dziwnego odkrycia doszło w pobliżu miasta Šurani na Słowacji. Archeolodzy natknęli się na duży rzymski obóz wojskowy. Jest ogromny: 18,2 akra, czyli około 7 hektarów.
Obiekt ten jest wyjątkową rzadkością. Dlaczego? Zachowały się tu pozostałości wojsk Marka Aureliusza. I wielu z nich nie zginęło w uczciwej walce na otwartych polach. Wrzucano je niedbale i pośpiesznie do studni.
„Mamy niepowtarzalną okazję poznać niemal cały obóz rzymski, co jest niezwykle rzadkie w kontekście europejskim” – mówi Matej Ruttkai.
Kieruje Instytutem Archeologii Słowackiej Akademii Nauk. Obóz znaleziono w pobliżu miasta Šurani w południowo-zachodniej Słowacji. Wykopaliska prowadzone są wspólnie przez MH Invest i Słowacką Akademię Nauk (SAS).
To nie są kolejne ruiny. To jest migawka chaosu.
Kontekst wojen markomańskich
Aby zrozumieć, dlaczego ci ludzie tu są, musimy cofnąć się do końca drugiego wieku. Mianowicie do okresu od 166 do 180 roku n.e. Był to czas wojen markomańskich.
Rzym walczył z plemionami germańskimi. Markomanowie mieszkali na północ od Dunaju, na terenach dzisiejszej Słowacji i Czech. Cesarzem rzymskim był wówczas Marek Aureliusz, który panował od 161 do 180 lat (tekst podaje rok 168, ale historycznie rzecz biorąc, jego panowanie trwało aż do śmierci w 180 roku). Jego cel był prosty: chronić granicę, zabezpieczyć imperium przed inwazją.
Ale wojna nie zakończyła się wielką paradą. Skończyło się to śmiercią Aureliusza. Jego syn, Kommodus, zawarł pokój. Pisał o tym historyk Kasjusz Dion z III wieku.
Ruttkai ujmuje to bez ogródek: „Wyraźnie badamy miejsce, które zniknęło bezpośrednio po konflikcie zbrojnym pomiędzy Rzymianami a Niemcami”.
Miejsce zniknęło, ale kości pozostały.
Fortyfikacje i zwłoki
W rejonie Shurani istnieją wyraźne linie obrony. Pięć bram, fortyfikacje, system fos i zakrzywionych wałów obronnych. Wygląda jak standardowy obóz marszowy lub legionowy. W rzeczywistości jest to drugie tego typu znalezisko odkryte w zachodniej Słowacji.
Pierwszą odnaleziono w 2024 roku. Niektórzy uważają, że Marek Aureliusz napisał tam część swoich „Rozmyślań”*. Jednak Shurani jest inny. Tutaj jest więcej ciemności.
Archeolodzy wszędzie znaleźli szkielety.
Nie tylko w grobach. W rowach. W studniach. W pospiesznie wykopanych płytkich dołach. Pozostałości poszczególnych części szkieletu. Liczne ciała.
„Nasze wstępne ustalenia wskazują, że w większości są to rzymscy żołnierze ” – zauważył Marek Vojteček.
Jest archeologiem w SAS. Świadczy o tym sprzęt znaleziony wraz ze szczątkami. Włócznie. Groty strzałek. Części kasku. Zbroja łuskowa. Broszki legionistów. Monety. I buty.
Cud w glinie
Najbardziej niezwykłą rzeczą jest to. Znaleziono caligi – klasyczne rzymskie sandały wojskowe. Zachowały się żelazne gwoździe na podeszwie. Jak?
Ujawniła je analiza rentgenowska bloków gliny. Nietknięty.
„Badania laboratoryjne i dalsze badania genetyczne i antropologiczne mogą dostarczyć odpowiedzi” – mówi Michal Ceben, kolejny archeolog z SAS.
Paznokcie przechowywane są obecnie w specjalistycznym laboratorium SAS. Cheben nazwał to „cudem”. Zobacz autentyczne buty. Nawet określenie rozmiaru stopy żołnierza po sandale jest namacalnym dowodem na ich istnienie.
Ale dlaczego wrzucono ich do studni? Dlaczego ciała nie zostały skradzione? Bolesne rany? Choroba? Nagłe opuszczenie obozu rodzi pytania, które standardowa archeologia może przeoczyć.
Długoterminowe dochodzenie
To nie są wykopaliska na jeden dzień. Obóz jest duży, jest tam wiele artefaktów.
Zaangażowani są międzynarodowi eksperci. Wykorzystają datowanie radiowęglowe. Analiza gleby. Analiza izotopowa. Badanie starożytnego DNA. To zajmie lata.
„To długi proces” – mówi Ruttkai. „Wiele wyników będzie znanych dopiero w nadchodzących latach.”
Co więc tak naprawdę się tutaj wydarzyło? Czy Rzymianie uciekli w panice? Czy żołnierze zbuntowali się? Czy zaraza zniszczyła rzędy, zanim zaczęto wrzucać ciała do studni?
Wkrótce poznamy odpowiedź. A może pozostanie nam więcej pytań. Clay skrywa tajemnice. Wells przechowuje zmarłych. Być może trzeba będzie napisać podręczniki historii od nowa.
Kto wie. Czas pokaże.
