Nowe, przełomowe badanie pokazuje, że bonango o imieniu Kanzi wykazał zdolność do twórczych zabaw, osiągając poziom małych dzieci w eksperymencie „udawanej herbatki”. Badania przeprowadzone na krótko przed śmiercią Kanziego w wieku 44 lat sugerują, że poznawcze podstawy wyobraźni mogą być znacznie starsze niż wcześniej sądzono i być może obecne u naszych wspólnych przodków miliony lat temu.
Eksperyment: testowanie „widoków wtórnych”
Naukowcy z Uniwersytetu St Andrews, kierowani przez Amalię Bastos, opracowali serię testów w celu ustalenia, czy Kanzi rozumie koncepcję „reprezentacji wtórnych”. Odnosi się to do umiejętności zrozumienia fikcyjnego scenariusza i uczestniczenia w nim, np. udawania, że do kubka nalewa się sok, mimo że kubek jest pusty.
Testy składały się z trzech etapów:
- Udawaj sok: Badacze udawali, że nalewają sok do dwóch pustych kubków, a następnie udawali, że piją z jednego. Kanzi niezmiennie wybierał kubek, który zdawał się nadal zawierać sok, co wskazywało, że rozumie udawanie.
- Prawdziwy i fałszywy sok: Kanzi w ponad 75% przypadków skutecznie odróżniał kubek prawdziwego soku od pustego kubka, potwierdzając tym samym swoją zdolność odróżniania rzeczywistości od udawania.
- Udawane winogrona: Podobnie Kanzi prawidłowo wybrał filiżankę udawanych winogron po tym, jak jedno zostało „zjedzone”, demonstrując, że potrafi śledzić wyimaginowane obiekty.
Dlaczego to ma znaczenie: ewolucja wyobraźni
Wyniki są znaczące, ponieważ wyobraźnię często uważa się za zdolność wyłącznie ludzką. Sukces Kanziego sugeruje, że biologiczna zdolność wyobraźni istniała u naszych naczelnych 6–9 milionów lat temu. Nie oznacza to, że dzikie bonango koniecznie organizują przyjęcia herbaciane; raczej lata doświadczeń Kanziego z językiem symbolicznym i interakcjami międzyludzkimi prawdopodobnie uwolniły ten potencjał.
„Kanzi został i nadal brał udział nawet w próbach, o których wiedział, że nie będzie posiłków… musiało mu się to podobać przynajmniej trochę.” – Amalii Bastos
Implikacje dla zrozumienia poznania
Badanie podkreśla, że wyobraźnia niekoniecznie jest funkcją poznawczą wysokiego poziomu, charakterystyczną tylko dla ludzi. Sugeruje to, że podstawowy sprzęt neuronowy odpowiadający za wyobraźnię jest starożytny, a czynniki kulturowe lub środowiskowe mogą odgrywać w nim większą rolę. Naukowcy zamierzają obecnie zbadać, jak i dlaczego te zdolności wyobraźni wyewoluowały.
Eksperyment ten wyraźnie pokazuje, że bonango zrozumiało pozory i przystąpiło do zabawy naśladującej dziecięcą zabawę domkami dla lalek, podczas której dzieci nalewają sobie herbatę do maleńkich filiżanek i udają, że piją lub częstują nieistniejącymi kawałkami ciasta.
