Een massieve ster in het Andromedastelsel is schijnbaar verdwenen, niet door een spectaculaire supernova-explosie zoals verwacht, maar door een directe ineenstorting tot een zwart gat. Dit is een zeldzame en belangrijke waarneming omdat de meeste zwarte gaten ontstaan nadat sterren ontploffen, waardoor deze potentiële ‘mislukte supernova’ een ongebruikelijke kosmische gebeurtenis wordt.
De verdwijnende ster
In 2014 observeerden astronomen een ster genaamd M31-2014-DS1, die ongeveer twintig keer de massa van onze zon heeft. Het werd kortstondig helderder voordat het tussen 2017 en 2020 dramatisch werd gedimd. De aanvankelijke hypothese was dat deze vervaging duidde op een mislukte supernova: een ster die direct in een zwart gat instort, zonder de gebruikelijke explosieve finale. Er werd echter geen verwachte röntgenstraling gedetecteerd, wat deze theorie in twijfel trok.
Nieuw bewijsmateriaal van de James Webb-telescoop
Recente waarnemingen van de James Webb Space Telescope (JWST) en het Chandra X-ray Observatory bevestigen de verdwijning van de ster. Waar M31-2014-DS1 ooit scheen, is er nu alleen nog een zwak, rood object te zien, ongeveer 8% zo helder als de oorspronkelijke ster, omgeven door snel uitdijend stof. Dit komt overeen met de voorspelde nasleep van een mislukte supernova.
Alternatieve verklaringen: geweldige fusies
Hoewel het mislukte supernovascenario overtuigend is, bestaat er nog een andere mogelijkheid: de ster is niet alleen ingestort. Mogelijk is hij samengesmolten met een andere ster, waardoor een vergelijkbare verduistering en stofwolk is ontstaan. Beide gebeurtenissen zijn zeldzaam, maar de observatiegegevens geven niet definitief de voorkeur aan de ene boven de andere.
“De voorspellingen over hoe een mislukte supernova eruit ziet, overlappen behoorlijk veel met wat we zouden verwachten als twee sterren met elkaar botsen en heel veel stof produceren”, zegt Emma Beasor van Liverpool John Moores University.
Waarom dit belangrijk is
Het verdwijnen van massieve sterren wordt slecht begrepen. Decennia lang leverden zoekopdrachten dubbelzinnige resultaten op. Dankzij de kracht van moderne telescopen kunnen astronomen nu vooruitgang boeken. Het bevestigen van het mechanisme achter deze gebeurtenis zal een van de uiteindelijke lotgevallen van massieve sterren onthullen. De afwezigheid van röntgenstraling maakt het moeilijk om het bestaan van het zwarte gat te bevestigen, maar voortgezet onderzoek zal definitieve antwoorden opleveren.
De mogelijkheid om zulke vervaagde sterren te bestuderen met telescopen als JWST is van cruciaal belang. Het is een ‘Cheshire cat way to go’, wat betekent dat de ster verdwijnt en alleen sporen achterlaat. Uiteindelijk benadrukt deze waarneming de dynamische en soms onvoorspelbare aard van de evolutie van sterren.
