Een fossiel dat lang werd gevierd als de oudste octopus ter wereld, blijkt een totaal ander zeedier te zijn. Het 300 miljoen jaar oude exemplaar, dat ooit een plaats had in het Guinness Book of Records, werd ten onrechte geïdentificeerd vanwege post-mortemveranderingen die plaatsvonden voordat het wezen werd begraven.
Nieuw onderzoek met behulp van geavanceerde beeldvormingstechnieken heeft aangetoond dat het fossiel, bekend als Pohlsepia mazonensis, geen octopus was. In plaats daarvan behoorde het tot een groep gepelde zeedieren die verwant zijn aan de moderne Nautilus. Deze ontdekking lost een tientallen jaren durend wetenschappelijk debat op en schuift het record voor geconserveerd zacht nautiloïde weefsel met honderden miljoenen jaren terug.
Verborgen tanden Los een decennia lang mysterie op
Het fossiel werd oorspronkelijk ontdekt in Illinois, VS, en beschreven in een onderzoek uit 2000. Onderzoekers identificeerden het aanvankelijk als een octopus op basis van wat leek op acht armen en vinnen. Deze identificatie suggereerde dat octopussen ongeveer 150 miljoen jaar eerder bestonden dan eerder werd gedacht, een bewering die zowel tot opwinding als tot scepticisme leidde binnen de paleontologische gemeenschap.
Hoewel sommige wetenschappers de identificatie jarenlang in twijfel trokken, was er tot voor kort geen betrouwbare manier om de interne structuren van het fossiel te verifiëren. De doorbraak kwam toen onderzoekers synchrotron imaging gebruikten, een techniek waarbij lichtstralen helderder dan de zon worden gebruikt om door rotsen heen te dringen en verborgen details bloot te leggen.
Dr. Thomas Clements, hoofdauteur van de studie van de Universiteit van Reading, legde het belang van de nieuwe bevindingen uit:
“Het blijkt dat het beroemdste octopusfossiel ter wereld helemaal geen octopus is geweest. Het was een verwant van een nautilus die al weken aan het ontbinden was voordat het werd begraven en later in de rotsen werd bewaard, en door die ontbinding zag het er zo overtuigend octopusachtig uit.”
Forensische wetenschap over oude fossielen
De synchrotronscans fungeerden als een modern forensisch onderzoek op een 300 miljoen jaar oude plaats delict. Dankzij de technologie konden wetenschappers een radula ontdekken – een lintachtige voedingsstructuur met rijen tanden die uniek zijn voor weekdieren – verborgen in het gefossiliseerde gesteente.
De specifieke opstelling van deze tanden leverde het definitieve bewijs dat nodig was om het exemplaar opnieuw te classificeren:
- Octopustanden: hebben doorgaans zeven of negen tanden per rij.
- Nautiloïde tanden: Hebben doorgaans 13 tanden per rij.
- Pohlsepia-tanden: Het fossiel vertoonde ten minste 11 tandachtige structuren per rij, die nauw overeenkomen met Paleocadmus pohli, een bekende nautiloïde soort uit dezelfde vindplaats in Illinois.
Dit tandheelkundige bewijs sloot onmiddellijk een octopusclassificatie uit. In plaats daarvan wees het op een nautiloïde die vóór de fossielen gedeeltelijk was ontbonden. Het vervalproces zorgde er waarschijnlijk voor dat de tentakels uit elkaar gingen en zo werden gerangschikt dat ze de acht armen van een octopus nabootsten, wat leidde tot de aanvankelijke verkeerde identificatie.
De evolutionaire tijdlijn herschrijven
De herclassificatie van Pohlsepia mazonensis heeft aanzienlijke gevolgen voor ons begrip van de mariene evolutie.
Ten eerste heeft het fossiel nu een ander record: het vertegenwoordigt de oudst bekende conservering van zacht nautiloïde weefsel in het fossielenbestand. Dit overtreft het vorige record met ongeveer 220 miljoen jaar en biedt een ongekend inzicht in het oude zeeleven. De Nautilus, vanwege zijn oude afkomst vaak een ‘levend fossiel’ genoemd, heeft nu een veel diepere historische voetafdruk in het fossielenbestand.
Ten tweede corrigeert de ontdekking de tijdlijn voor de evolutie van octopussen. Nu deze ‘oudste octopus’ uit het archief is verwijderd, suggereert het huidige bewijsmateriaal dat octopussen later verschenen, tijdens de Jura-periode. Bovendien geloven onderzoekers nu dat de evolutionaire breuk tussen octopussen en hun tienarmige verwanten, zoals inktvissen, plaatsvond tijdens het Mesozoïcum, in plaats van honderden miljoenen jaren eerder.
Een nieuw hoofdstuk in de paleontologie
De studie, gepubliceerd in Proceedings of the Royal Society B, benadrukt hoe nieuwe technologieën langgekoesterde wetenschappelijke overtuigingen kunnen omverwerpen. Wat ooit werd beschouwd als een hoeksteen van de evolutionaire geschiedenis van octopussen, wordt nu gezien als een opmerkelijk voorbeeld van het behoud van nautiloïden.
Dr. Clements merkte de diepgaande impact van zulke kleine details op: “Het is verbazingwekkend om te bedenken dat een rij kleine verborgen tanden, die al 300 miljoen jaar verborgen zijn in de rotsen, fundamenteel heeft veranderd wat we weten over wanneer en hoe octopussen zijn geëvolueerd.”
Conclusie
De herclassificatie van Pohlsepia mazonensis van octopus naar nautiloïde corrigeert een grote fout in het fossielenbestand en verfijnt ons begrip van de evolutie van koppotigen. Door te onthullen dat het wezen een nautilus-familielid in ontbinding was, hebben wetenschappers de bevestigde oorsprong van octopussen naar een latere periode verplaatst en tegelijkertijd het oudst bekende zachte weefsel van een nautiloïde blootgelegd, wat de kracht van moderne beeldvorming bij het ontrafelen van oude mysteries demonstreert.
