Voor het eerst hebben wetenschappers definitief een radiosignatuur gedetecteerd die consistent is met bliksemachtige elektrische ontladingen op Mars. De bevinding, bevestigd door gegevens verzameld door NASA’s MAVEN-ruimtevaartuig in 2015 en onlangs geanalyseerd, ondersteunt de theorie dat elektrische activiteit plaatsvindt in de atmosfeer van Mars ondanks de dunne, droge omstandigheden.
Marsbliksem: niet alleen over water
Bliksem op aarde wordt vaak geassocieerd met waterrijke wolken. De aanwezigheid van water is echter geen strikte vereiste. Vulkanische aspluimen en stofstormen veroorzaken ook bliksem op aarde. De nieuw gedetecteerde signalen op Mars suggereren dat soortgelijke ontladingen kunnen worden veroorzaakt door turbulente zanddeeltjes in de frequente stofstormen op de planeet.
De ontdekking concentreert zich rond een ‘fluiter’: een kenmerkende radiogolf die wordt geproduceerd wanneer bliksememissies door de ionosfeer van een planeet reizen. Wanneer deze golven in audio worden vertaald, lijken ze op de dalende roep van een walvis. Het MAVEN-ruimtevaartuig heeft dit signaal op 21 juni 2015 opgepikt en onderzoekers hebben nu bevestigd dat het een fluiter was.
Hoe bliksem werkt op Mars
Mars heeft geen mondiaal magnetisch veld, maar heeft wel gelokaliseerde ‘fossiele’ magnetische velden ingebed in zijn korst. Deze stukjes magnetisme, overblijfselen van een eerder mondiaal veld, lijken de radiogolven van elektrische ontladingen te kanaliseren. Het MAVEN-team analyseerde meer dan 108.000 plasmagolfopnamen en isoleerde uiteindelijk één enkele gebeurtenis die overeenkwam met de voorspellingen van tientallen jaren geleden.
De geregistreerde fluiter vond plaats op een hoogte van 349 kilometer (217 mijl) aan de nachtzijde van Mars. De nachtzijde is van cruciaal belang omdat de ionosfeer van Mars onder zonlicht samendrukt, waardoor de voortplanting van plasmagolven wordt belemmerd. Het signaal duurde 0,4 seconden, met een frequentiezwaai die consistent was met bliksem op aarde.
Wat dit betekent voor Marsonderzoek
De gedetecteerde ontlading was krachtig, vergelijkbaar met sterke bliksem op aarde, en hield zelfs rekening met signaalverlies tijdens het reizen. De zeldzaamheid van het signaal – minder dan 1% van de waargenomen momentopnamen van golven vond plaats onder de juiste magnetische omstandigheden – suggereert dat bliksem vaker zou kunnen voorkomen dan eerder werd gedacht.
Deze bevinding heeft implicaties die verder gaan dan het begrijpen van weerpatronen op Mars. Het is bekend dat elektrische ontladingen in laboratoriumomgevingen de vorming van organische moleculen veroorzaken. Als soortgelijke processen plaatsvinden op Mars, voegt dit een nieuw stukje toe aan de puzzel bij het beoordelen van het potentieel van de planeet voor vroeger of huidig leven.
De detectie van fluiters op Mars versterkt het idee dat fundamentele fysieke processen op alle planeten op dezelfde manier werken, zelfs onder enorm verschillende omstandigheden. Dit is een cruciale stap in de richting van het begrijpen van de complexe wisselwerking tussen atmosferische elektriciteit en de bewoonbaarheid van planeten.
De ontdekking benadrukt de waarde van voortdurende orbitale observatie, omdat het vastleggen van dergelijke gebeurtenissen nauwkeurige timing en gespecialiseerde instrumenten vereist. Bliksem op Mars komt misschien veel voor, maar het detecteren ervan blijft een uitdaging.
